Real Info World
Sleepwalking ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, परंतु कधीकधी आपण पूर्णपणे झोपेत असतानाही आपला मेंदू सक्रिय राहतो. याला स्लीप हॅलुसिनेशन किंवा स्लीपवॉकिंग म्हणतात.
Sleepwalking तेव्हा होते जेव्हा एखादी व्यक्ती गाढ झोपेत असताना अचानक जागी होते. हे सहसा झोपेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आणि बहुतेकदा जाणीव नसतानाही होते.
कोणाला याचा त्रास होतो?
Who suffer from sleepwalking?
झोपेत चालणे कोणत्याही वयोगटातील लोकांना प्रभावित करू शकते, परंतु हे लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये अधिक सामान्य आहे. संशोधन असे सांगते की मुलांमध्ये हे अधिक सामान्य आहे कारण त्यांचे मेंदू अजूनही विकसित होत आहेत. ताण, झोपेची कमतरता किंवा इतर झोपेचे विकार देखील प्रौढांमध्ये झोपेत चालण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.
मुख्य कारणे:
झोपेच्या चालण्याची अनेक कारणे असू शकतात. मुख्य कारणे अशी आहेत:
१. अनुवंशिक पूर्वस्थिती: अनेक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की जर कुटुंबातील एखाद्याला झोपेच्या भ्रमाची सवय असेल तर इतर सदस्यांनाही ती होण्याची शक्यता वाढते.
२. ताण आणि मानसिक आरोग्य: जास्त मानसिक ताण, चिंता आणि नैराश्य यामुळे झोपेत चालणे वाढू शकते.
३. झोपेतील अनियमितता: रात्री उशिरा उठणे किंवा मेंदूच्या झोपेच्या प्रक्रियेत व्यत्यय येणे, ज्यामुळे झोपेत चालणे होऊ शकते.
४. औषधे आणि आरोग्य स्थिती: झोपेच्या गोळ्या किंवा मानसिक आरोग्या साठी घेतली जाणारी औषधे यामुळे झोपेत चालणे सुरू होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, ताप, अपस्मार किंवा झोपेत व्यत्यय आणणाऱ्या इतर गोष्टी देखील त्यात योगदान देऊ शकतात.
5.झोपेची कमतरता – पुरेशी झोप न मिळाल्यास मेंदू पूर्ण विश्रांती घेत नाही
झोपेत चालण्याचे धोके:
The dangerous of sleepwalking.
Sleepwalking ही केवळ एक विचित्र सवय नाही तर ती अनेक धोके देखील निर्माण करू शकते. व्यक्ती जागृत होऊन जागरूकता न बाळगता चालतात, ज्यामुळे पडण्याचा, दुखापत होण्याचा किंवा फर्निचर आणि वस्तूंवर आदळण्याचा धोका वाढतो. म्हणून, कुटुंबातील सदस्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.
- झोपेत चालल्यामुळे चालताना पडून किंवा वस्तूंवर आदळून अपघात होण्याची शक्यता जास्त असते.
- झोपेत चालण्याची सवय असल्यास तो व्यक्ती घरातून बाहेर जाऊन रस्ता किंवा धोकादायक ठिकाणी पोहचू शकतो.
- झोपेत चालणारा व्यक्ती काच, जिना, धारधार वस्तूंमुळे स्वतःला इजा करून घेऊ शकतो.
- अनावधानाने दुसऱ्यांना धक्का लागून दुखापत होऊ शकते.
- वारंवार उठल्यामुळे थकवा येतो व झोपही कमी होते.
- मानसिक तान वाढल्यामुळे भीती, चिंता वाढू शकते.
झोपेत चालणे स्वतःमध्ये फार धोकादायक नसले तरी अपघात आणि जखमांचा धोका मोठा असतो, त्यामुळे काळजी घेणे खूप महत्वाचे आहे.
प्रतिबंधात्मक उपाय:
Preventive measures against sleepwalking.
Sleepwalking पूर्णपणे रोखणे कठीण असू शकते, परंतु काही उपाय त्यावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करू शकतात:
१. नियमित झोपेचे वेळापत्रक राखणे: दररोज एकाच वेळी झोपायला जाणे आणि उठणे मेंदूच्या झोपेच्या प्रक्रियेला स्थिर करण्यास मदत करते. झोपेपूर्वी पुस्तकं वाचणे, संगीत ऐकणे मेडिटिशन यांचं एक रुटीन तयार करणे. झोपण्यापूर्वी कमीतकमी 30-60 मिनिटे अगोदर फोन आणि टीव्ही चा वापर टाळा. रात्री झोपताना चहा, कॉपी किंवा जड अन्न न घेतल्याने चांगली झोप येते. झोपेसाठी शांत आणि थंड वातावरण तयार करावे. दिवसा झोपताना झोपेची मर्यादा असू द्यावी जास्त वेळ झोपल्यास रात्रीची झोप बिघडू शकते.
२. ताण व्यवस्थापन: योग, ध्यान आणि खोल श्वास घेण्याच्या तंत्रांमुळे ताण कमी होऊ शकतो आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते. दररोज चालल्याने त्याचा फायदा होऊ शकतो. फ्रेंड्स, कुटुंबीय यांच्यासोबत आपल्याला भावना व्यक्त करा. संगीत, वाचन यासारख्या आवडी जोपासा.
३. सुरक्षित वातावरण: जर एखाद्याला झोपेत चालण्याची सवय असेल, तर खोलीतील फर्निचर सुरक्षित ठेवा आणि तीक्ष्ण वस्तू टाळा. विशेषतः झोपेत चालण्याचा त्रास असल्यास दरवाजे आणि खिडक्या बंद ठेवाव्यात जेणेकरून तो व्यक्ती बाहेर जाऊ नये. घरामध्ये सतत night lamp चालू ठेवावे.
४. वैद्यकीय सल्ला: जर समस्या कायम राहिली तर तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. “झोपेत चालण्याच्या सततच्या प्रकरणांमध्ये न्यूरोलॉजिस्ट किंवा झोपेच्या तज्ञांचा सल्ला घ्या.”सल्ला घेताना डॉक्टरांना सर्व लक्षणे स्पष्ट सांगावी. त्यामध्ये झोपेची सवय व दिनचर्या स्पष्ट करावी. जर गरज असल्यास डॉक्टर आवश्यक त्या टेस्ट सुचवतात व त्यानुसार आपल्याला योग्य उपचार आणि औषधं दिली जातात.
याचा फायदा म्हणजे आपल्याला योग्य ते कारण सापडते व त्यावर योग्य असा उपाय मिळतो आणि भविष्यातील धोका कमी होतो.
झोपेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी टिप्स:
Tips to improve sleep quality:
झोपेचा गोंधळ कमी करण्यासाठी झोपेची गुणवत्ता सुधारणे आवश्यक आहे. रात्री हलके जेवण घेणे, झोपण्यापूर्वी स्क्रीन टाइम कमी करणे आणि शांत वातावरणात झोपणे हे महत्त्वाचे आहे. नियमित व्यायाम आणि पुरेसे पाणी पिणे देखील झोप सुधारते.
Sleepwalking ही एक सामान्य पण दुर्लक्षित समस्या आहे. योग्य वेळी तिची कारणे ओळखून नियमित झोप, ताण व्यवस्थापन, सुरक्षित वातावरण आणि वैद्यकीय सल्ला यांचा अवलंब केल्यास हा त्रास कमी करता येतो. विशेषतः लहान मुलांमध्ये ही समस्या जास्त दिसते, पण योग्य काळजी घेतल्यास ती नियंत्रणात येऊ शकते. थोडक्यात, जागरूकता आणि योग्य सवयी या झोपेत चालण्यावर मात करण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय आहेत.
