हिवाळ्यात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी? | Winter Skincare Routine in Marathi

हिवाळ्यात त्वचेची काळजी: हिवाळा सुरू झाला की अनेकांना त्वचा कोरडी पडणे, चेहऱ्यावर ताण जाणवणे, ओठ फुटणे, हातांवर खडबडीतपणा येणे किंवा त्वचेला खाज सुटणे अशा समस्या जाणवतात. उन्हाळ्यात वापरलेली त्वचेची उत्पादने हिवाळ्यात पुरेशी वाटत नाहीत, कारण थंड हवा आणि कमी आर्द्रतेमुळे त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवणे कठीण होऊ शकते.

मात्र, या काळात त्वचेची काळजी घेण्यासाठी महागडी उत्पादने वापरणे आवश्यक नाही. योग्य क्लिन्झर, त्वचेच्या प्रकाराला अनुरूप मॉइश्चरायझर आणि नियमित सनस्क्रीन यांसारख्या मूलभूत गोष्टींनी सुरुवात करता येते.

हिवाळ्यात त्वचा कोरडी पडण्याची कारणे, सकाळी आणि रात्रीची स्किनकेअर Routine, त्वचेच्या प्रकारानुसार मॉइश्चरायझर निवडण्याची पद्धत आणि टाळावयाच्या चुका समजून घेऊया.

हिवाळ्यात बाहेरील हवेत आर्द्रता कमी असू शकते. घरातील हीटर किंवा इतर उष्णता निर्माण करणाऱ्या साधनांमुळेही हवा कोरडी होऊ शकते. याशिवाय, खूप गरम पाण्याने अंघोळ करणे, वारंवार चेहरा धुणे आणि त्वचेला त्रास देणारी उत्पादने वापरणे यामुळे त्वचेचा नैसर्गिक ओलावा कमी होऊ शकतो.

याची काही सामान्य लक्षणे अशी आहेत:

• चेहरा धुतल्यानंतर त्वचा ताणल्यासारखी वाटणे.
• त्वचेवर पांढरेसर, कोरडे थर दिसणे.
• ओठ फुटणे आणि हातांच्या त्वचेवर खडबडीतपणा जाणवणे.
• त्वचेला खाज सुटणे किंवा लालसरपणा येणे.

प्रत्येक व्यक्तीची त्वचा वेगळी असते. त्यामुळे इतरांना उपयोगी पडणारे उत्पादन आपल्यालाही तितकेच योग्य ठरेल असे नाही.

हिवाळ्यात चेहरा स्वच्छ करण्यासाठी खूप फेस येणारा, तीव्र सुगंध असलेला किंवा त्वचा कोरडी करणारा साबण वापरणे टाळा. शक्यतो सौम्य आणि सुगंधरहित (fragrance-free) क्लिन्झर निवडा.

चेहरा धुताना पुढील गोष्टी लक्षात ठेवा:

• कोमट पाणी वापरा; अतिशय गरम पाणी टाळा.
• चेहरा जोरात घासू नका.
• मऊ टॉवेलने हलक्या हाताने पाणी टिपून घ्या.
• चेहरा धुतल्यानंतर त्वचा किंचित ओलसर असतानाच मॉइश्चरायझर लावा.

अंघोळ किंवा शॉवर शक्यतो 5–10 मिनिटांपर्यंत मर्यादित ठेवणे आणि सौम्य क्लीन्झर वापरणे कोरडेपणा कमी करण्यास मदत करू शकते.

अधिक माहिती: American Academy of Dermatology — कोरड्या त्वचेपासून आराम मिळवण्यासाठी तज्ज्ञांच्या टिप्स

हिवाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्यातील सर्वांत महत्त्वाच्या सवयींपैकी एक म्हणजे नियमित मॉइश्चरायझिंग. मॉइश्चरायझर त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवण्यास मदत करते. मात्र, प्रत्येक त्वचेसाठी एकच प्रकारचे उत्पादन योग्य असेल असे नाही.

त्वचा सतत ताणल्यासारखी वाटत असेल किंवा खवले पडत असतील, तर तुलनेने घट्ट क्रीम किंवा मलमासारखे (ointment) मॉइश्चरायझर उपयोगी ठरू शकते. ग्लिसरीन, सेरामाइड्स किंवा पेट्रोलॅटम यांसारखे घटक असलेली उत्पादने तपासता येतात.

तेलकट त्वचेलाही मॉइश्चरायझरची गरज असू शकते. हलके, जेल-आधारित किंवा “non-comedogenic” असे लेबल असलेले उत्पादन काही व्यक्तींना अधिक सोयीचे वाटू शकते.

कपाळ, नाक आणि हनुवटीचा भाग तेलकट, तर गाल कोरडे असतील तर कोरड्या भागांना अधिक मॉइश्चरायझिंग आणि तेलकट भागांना हलके उत्पादन वापरून पाहता येते.

तीव्र सुगंध असलेली किंवा लावल्यानंतर जळजळ निर्माण करणारी उत्पादने टाळा. नवीन उत्पादन वापरण्यापूर्वी त्वचेच्या छोट्या भागावर चाचणी करा. त्रास जाणवल्यास ते वापरणे थांबवा.

संदर्भ: American Academy of Dermatology — त्वचेसाठी योग्य मॉइश्चरायझर कसे निवडावे?

थंडी जाणवत असली किंवा आकाश ढगाळ असले तरी त्वचेचे सूर्याच्या अतिनील किरणांपासून संरक्षण करणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे बाहेर जाण्यापूर्वी SPF 30 किंवा त्यापेक्षा जास्त आणि broad-spectrum संरक्षण देणारे सनस्क्रीन वापरा.

लक्षात ठेवा:

• चेहरा, मान आणि उघड्या राहणाऱ्या त्वचेवर सनस्क्रीन लावा.
• बाहेर बराच वेळ असल्यास उत्पादनाच्या सूचनेनुसार पुन्हा लावा.
• घाम आल्यावर, पोहल्यानंतर किंवा त्वचा पाण्याने धुतल्यानंतर आवश्यकतेनुसार पुन्हा लावा.
• शक्य असल्यास टोपी, छत्री आणि योग्य कपड्यांचाही वापर करा.

सनस्क्रीन निवडताना त्वचेचा प्रकार आणि उत्पादनावरील सूचना विचारात घ्या.

संदर्भ: American Academy of Dermatology — थंड हवामानात त्वचेची काळजी

चेहऱ्यावर कोरडे थर दिसले की ते काढण्यासाठी जोरात स्क्रब करण्याची इच्छा होऊ शकते. मात्र, कोरडी किंवा संवेदनशील त्वचा घासल्याने जळजळ, लालसरपणा आणि कोरडेपणा वाढू शकतो.

हिवाळ्यात पुढील गोष्टी लक्षात ठेवा:

• त्वचा कोरडी पडत असल्यास स्क्रब करणे टाळा.
• रेटिनॉल, AHA किंवा BHA सारखे सक्रिय घटक वापरत असल्यास त्वचेची सहनशीलता लक्षात घ्या.
• डॉक्टरांनी उपचारासाठी एखादे उत्पादन दिले असल्यास स्वतःहून ते बंद करण्याऐवजी त्यांचा सल्ला घ्या.
• त्वचा सोलत असेल तर आधी सौम्य स्वच्छता आणि मॉइश्चरायझिंगवर भर द्या.

प्रत्येकाला ठरावीक अंतराने एक्सफोलिएशन करणे आवश्यक नसते.

मध, दही, दूध, हळद किंवा कोरफड यांसारखे घटक घरगुती त्वचा-देखभालीत वापरले जातात. परंतु नैसर्गिक घटक प्रत्येकासाठी सुरक्षित असतातच असे नाही. काही व्यक्तींना त्यांमुळे अ‍ॅलर्जी, जळजळ किंवा पुरळ येऊ शकतात.

म्हणून:

• कोणताही नवीन घटक चेहऱ्यावर लावण्यापूर्वी छोट्या भागावर चाचणी करा.
• जळजळ, खाज किंवा लालसरपणा आल्यास लगेच वापरणे थांबवा.
• लिंबाचा रस किंवा इतर त्रासदायक घटक चेहऱ्यावर लावणे टाळा.
• घरगुती मास्कमुळे मॉइश्चरायझरची गरज संपते असे समजू नका.

त्वचेचा कोरडेपणा कमी करण्यासाठी सौम्य क्लिन्झर आणि योग्य मॉइश्चरायझर यांपासून सुरुवात करणे हा अधिक सोपा पर्याय आहे.

हिवाळ्यात ओठ आणि हातांवरील त्वचा लवकर कोरडी पडू शकते. वारंवार हात धुणे, डिटर्जंटचा संपर्क आणि थंड हवा यामुळे हातांचा कोरडेपणा वाढू शकतो.

ओठांसाठी:

• साधे, त्रास न देणारे लिप बाम वापरा.
• आवश्यकतेनुसार पुन्हा लावा.
• ओठ वारंवार चाटणे किंवा त्यावरील कोरडी त्वचा ओढणे टाळा.

हातांसाठी:

• प्रत्येक वेळी हात धुतल्यानंतर हँड क्रीम लावा.
• भांडी घासताना किंवा साफसफाई करताना हातमोजे वापरा.
• बाहेर थंड हवेत जाताना हात झाकून ठेवा.

हिवाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्यासाठी अनेक उत्पादने एकाच वेळी वापरण्यापेक्षा नियमित आणि सोपी दिनचर्या अधिक सोयीची ठरू शकते.

सकाळची दिनचर्या

1. सौम्य क्लिन्झरने चेहरा स्वच्छ करा किंवा त्वचेच्या गरजेनुसार पाण्याने धुवा.
2. त्वचा किंचित ओलसर असताना मॉइश्चरायझर लावा.
3. बाहेर जाण्यापूर्वी SPF 30 किंवा त्यापेक्षा जास्त broad-spectrum सनस्क्रीन वापरा.
4. ओठ कोरडे असल्यास लिप बाम लावा.

रात्रीची दिनचर्या

1. दिवसभरातील धूळ, घाम आणि सनस्क्रीन सौम्यपणे स्वच्छ करा.
2. त्वचा कोरडी न करता हलक्या हाताने पाणी टिपून घ्या.
3. चेहरा आणि शरीराच्या कोरड्या भागांवर मॉइश्चरायझर लावा.
4. आवश्यकतेनुसार ओठांवर लिप बाम किंवा साधे पेट्रोलॅटम लावा.

त्वचेवर आधीपासून पुरळ, एक्झिमा किंवा इतर समस्या असल्यास दिनचर्येत बदल करण्यापूर्वी त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

काही छोट्या चुका त्वचेचा कोरडेपणा वाढवू शकतात.

• खूप गरम पाण्याने दीर्घकाळ अंघोळ करणे.
• चेहरा वारंवार धुणे किंवा जोरात घासणे.
• त्वचा कोरडी असतानाही स्क्रबचा वापर करणे.
• सुगंधित किंवा जळजळ निर्माण करणारी उत्पादने वापरत राहणे.
• मॉइश्चरायझर लावण्यास उशीर करणे.
• त्वचेची समस्या कायम असूनही स्वतःच वेगवेगळे उपचार करून पाहणे.

घरातील हवा खूप कोरडी वाटत असल्यास ह्युमिडिफायरचा विचार करता येतो. त्याची नियमित स्वच्छता करणे महत्त्वाचे आहे.

त्वचेची काळजी फक्त बाहेरून उत्पादने लावण्यापुरती मर्यादित नसते. संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि नियमित दिनचर्या एकूण आरोग्यासाठी महत्त्वाची आहे. आहारात विविध भाज्या, फळे, डाळी, कडधान्ये, सुका मेवा आणि आपल्या गरजेनुसार प्रथिनांचे स्रोत समाविष्ट करा. दिवसभर नियमितपणे पाणी प्या; मात्र, केवळ जास्त पाणी प्यायल्याने त्वचेचा प्रत्येक प्रकारचा कोरडेपणा दूर होईल असे नाही.

एखादा विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्याने त्वचा हमखास चमकदार होईल किंवा कोरडेपणा पूर्णपणे नाहीसा होईल, असा दावा करणे योग्य नाही.

साध्या कोरडेपणासाठी मॉइश्चरायझर आणि सौम्य त्वचा-देखभाल उपयोगी ठरू शकते. परंतु काही लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. खालील समस्या असल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या:

• त्वचा सतत खाजत असेल किंवा लालसरपणा वाढत असेल.
• त्वचेला खोल भेगा पडत असतील किंवा रक्त येत असेल.
• मॉइश्चरायझर वापरूनही कोरडेपणा कमी होत नसेल.
• त्वचेवर वेदना, सूज किंवा सतत पुरळ येत असेल.
• एखादे उत्पादन लावल्यानंतर जळजळ किंवा त्रास वाढत असेल.

काही वेळा त्वचेच्या कोरडेपणामागे एक्झिमा किंवा इतर त्वचारोग असू शकतात. त्यामुळे सततची किंवा तीव्र लक्षणे केवळ घरगुती उपायांनी हाताळू नयेत.

हिवाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्यासाठी महागडी उत्पादने किंवा अनेक घरगुती उपाय आवश्यक नाहीत. सौम्य क्लिन्झर, त्वचेच्या प्रकारानुसार मॉइश्चरायझर, नियमित सनस्क्रीन आणि ओठ व हातांची काळजी या मूलभूत सवयींपासून सुरुवात करा.

त्वचा कोरडी पडत असल्यास स्क्रब कमी करा, अतिगरम पाणी टाळा आणि त्वचेला त्रास देणारी उत्पादने वापरणे थांबवा. योग्य काळजी घेऊनही समस्या कायम राहिल्यास त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

हा लेख सर्वसाधारण माहितीकरिता आहे. तो वैयक्तिक वैद्यकीय निदान किंवा उपचारांचा पर्याय नाही.

ऋतूनुसार त्वचेची काळजी कशी बदलावी हे जाणून घेण्यासाठी आमचा उन्हाळ्यात त्वचेची काळजी घेण्याची दिनचर्या हा लेखही वाचा.