कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर कोणती कागदपत्रे घ्यावीत? Loan Closure Documents ची संपूर्ण माहिती

Loan Closure Documents in Marathi-घरकर्ज, वाहन कर्ज, वैयक्तिक कर्ज किंवा इतर कोणतेही कर्ज पूर्णपणे फेडल्यानंतर बहुतेक लोकांना वाटते की त्यांची जबाबदारी संपली. परंतु प्रत्यक्षात कर्जाची शेवटची EMI भरल्यानंतर काही महत्त्वाची कागदपत्रे बँकेकडून घेणे तितकेच गरजेचे असते. ही कागदपत्रे भविष्यात मालमत्तेवरील हक्क सिद्ध करण्यासाठी, नवीन कर्ज घेण्यासाठी किंवा क्रेडिट स्कोअर सुधारण्यासाठी उपयोगी पडतात.

या लेखात आपण कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर घ्यायची 5 महत्त्वाची कागदपत्रे आणि 2 आवश्यक तपासण्या जाणून घेणार आहोत.

कर्जाची संपूर्ण रक्कम भरल्यानंतर बँकेच्या नोंदीमध्ये Loan Account बंद होणे आवश्यक असते.

पण भविष्यात खालीलपैकी कोणत्याही कारणासाठी कागदपत्रांची गरज पडू शकते:

• मालमत्ता विकताना
• नवीन Home Loan घेताना
• वाहन विकताना
• नवीन कर्जासाठी अर्ज करताना
• CIBIL Report मध्ये चुकीची माहिती असल्यास
• बँकेसोबत वाद झाल्यास
• मालकी हक्क सिद्ध करताना

म्हणून “EMI संपली = काम संपले” असे समजू नका.

Loan Closure Certificate म्हणजे तुमचे कर्ज पूर्णपणे फेडले गेले असून Loan Account बंद करण्यात आले आहे, याचा बँकेकडून मिळणारा पुरावा.

यात सामान्यतः

• कर्जदाराचे नाव
• Loan Account Number
• कर्जाचा प्रकार
• कर्ज बंद झाल्याची माहिती
• संबंधित तारीख

अशी माहिती असू शकते. भविष्यात बँकेच्या रेकॉर्डमध्ये काही विसंगती आढळल्यास तुमच्याकडे कर्ज पूर्ण झाल्याचा पुरावा राहतो.

शेवटची EMI भरल्यानंतर Loan Closure Certificate घ्यायला विसरू नका.

No Due Certificate म्हणजे बँकेने दिलेला असा दस्तऐवज ज्यामध्ये कर्जदाराकडे कोणतीही थकबाकी शिल्लक नसल्याचे नमूद केलेले असते.

कर्जाची रक्कम, व्याज, दंड किंवा इतर कोणतेही शुल्क पूर्णपणे भरले गेले असल्याची खात्री हा दस्तऐवज देतो. भविष्यात कोणत्याही प्रकारचा आर्थिक किंवा कायदेशीर वाद निर्माण झाल्यास हे प्रमाणपत्र तुमच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यामुळे Loan Closure Certificate सोबत No Due Certificate देखील अवश्य घ्यावे.

घरकर्ज किंवा वाहन कर्ज घेताना बँक अनेकदा मालमत्तेशी संबंधित मूळ कागदपत्रे स्वतःकडे ठेवते. उदाहरणार्थ, घरकर्जामध्ये Sale Deed, Property Agreement, Share Certificate, NOC किंवा इतर मालकीचे दस्तऐवज बँकेकडे जमा केलेले असतात.

कर्ज पूर्ण झाल्यानंतर बँकेने सर्व मूळ कागदपत्रे परत दिली आहेत का याची नीट पडताळणी करा. प्रत्येक कागदपत्राची यादी बनवा आणि प्राप्त झाल्यानंतर ती तपासून घ्या. एखादे कागदपत्र हरवले असल्यास भविष्यात मालमत्ता विक्री, हस्तांतरण किंवा नवीन कर्ज घेताना अडचणी येऊ शकतात.

RBI च्या नियमानुसार पूर्ण repayment/settlement झाल्यानंतर regulated entity ने मूळ movable/immovable property documents परत करणे आणि संबंधित registry मधील charges काढण्यासाठी आवश्यक पावले उचलणे अपेक्षित आहे. साधारणपणे ही प्रक्रिया 30 दिवसांच्या आत पूर्ण करण्याची तरतूद आहे. RBI

कर्ज घेतल्यानंतर बँक तुमच्या मालमत्तेवर किंवा वाहनावर कायदेशीर हक्क (Lien / Charge) नोंदवते. कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर हा हक्क काढून टाकणे आवश्यक असते.

घर कर्जाच्या बाबतीत बँकेने मालमत्तेवरील Charge हटवल्याची पुष्टी द्यावी. वाहन कर्जाच्या बाबतीत RTO च्या नोंदीमधून Hypothecation काढून टाकण्यासाठी बँकेकडून NOC किंवा Lien Removal Letter घ्यावे लागते.

वाहन कर्ज फेडल्यानंतर Hypothecation Removal प्रक्रियेची माहिती संबंधित RTO किंवा सरकारी पोर्टलवर तपासू शकता.

हे पत्र न घेतल्यास मालमत्ता किंवा वाहन विकताना, हस्तांतरित करताना किंवा नवीन कर्ज घेताना अडचणी निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे कर्ज बंद झाल्यानंतर Lien Removal प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे याची खात्री करून घ्या.

कर्ज बंद झाल्यानंतर बँकेकडून Final Loan Statement / Loan Account Statement मागणे उपयोगी ठरते. यामध्ये तुमच्या कर्जाच्या व्यवहारांचा शेवटपर्यंतचा तपशील मिळू शकतो.

उदा.

• कर्जाची मूळ रक्कम
• भरलेल्या EMI
• व्याज
• शुल्क
• अंतिम payment
• outstanding balance
• loan closure

यामुळे तुमच्या नोंदीसाठी एक व्यवस्थित financial record तयार राहतो.

वाहन कर्ज घेताना RC वर बँक किंवा वित्तीय संस्थेचे Hypothecation नोंदवलेले असू शकते. कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर हे Hypothecation काढणे आवश्यक असते.

Parivahan च्या अधिकृत माहितीनुसार Hypothecation Termination साठी financier कडून due-clearance/NOC आणि संबंधित प्रक्रिया आवश्यक असू शकते. Form 35 ही Hypothecation Termination साठी वापरली जाणारी अधिकृत form आहे.

त्यामुळे वाहन कर्ज फेडल्यानंतर:

1. बँकेकडून NOC घ्या.
2. आवश्यक Form 35 मिळवा/तयार ठेवा.
3. RC मधील Hypothecation हटवण्याची प्रक्रिया पूर्ण करा.
4. नवीन RC/डिजिटल रेकॉर्डमध्ये Hypothecation काढले आहे का ते तपासा.

फक्त Loan Closure Certificate घेऊन थांबू नका.

कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर तुमच्या Credit Report मध्ये संबंधित Loan Account Closed म्हणून अपडेट झाले आहे का ते तपासा.

CIBIL च्या माहितीनुसार credit information lenders कडून report केली जाते आणि payment/loan updates दिसण्यासाठी काही वेळ लागू शकतो. CIBIL च्या वेगवेगळ्या माहितीनुसार reporting cycle साधारण 15–30 दिवस किंवा काही प्रकरणांमध्ये 30–45 दिवस असू शकतो.

जर Loan अजूनही Active दाखवत असेल?

पहिल्यांदा संबंधित बँक किंवा lender शी संपर्क करा. गरज असल्यास CIBIL कडे dispute raise करता येतो. CIBIL स्वतः lender च्या confirmation शिवाय account information बदलत नाही.

कर्जाची EMI भरण्यासाठी तुमच्या bank account वर ECS किंवा Auto Debit mandate सुरू केलेले असू शकते.

• Loan Account बंद झाले आहे का?
• पुढील EMI schedule नाही ना?
• Auto Debit mandate बंद आहे का?

हे तपासल्यास भविष्यातील अनावश्यक debit टाळण्यास मदत होऊ शकते.

कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर ही checklist Save करून ठेवा:

• Loan Closure Certificate
• No Due Certificate / NOC
• Original Property Documents
• Lien / Charge Removal Confirmation
• Final Loan Statement
• Vehicle असल्यास Hypothecation Removal
• CIBIL Report तपासला
• ECS / Auto Debit बंद झाले
• सर्व documents ची digital copy सुरक्षित ठेवली

कर्ज फेडणे हे आर्थिक स्वातंत्र्याकडे जाणारे महत्त्वाचे पाऊल आहे. पण त्यानंतर पैसे पुन्हा अनियोजित खर्च करण्याऐवजी:

1. Emergency Fund तयार करा.
2. नियमित बचत वाढवा.
3. योग्य गुंतवणुकीचा विचार करा.
4. विम्याचे नियोजन करा.
5. दीर्घकालीन आर्थिक उद्दिष्टे ठरवा.

यामुळे कर्जमुक्तीनंतरची आर्थिक स्थिती आणखी मजबूत होऊ शकते.

जर तुम्ही घरकर्ज घेण्याचा विचार करत असाल तर “गृहकर्ज घेण्यापूर्वी लक्षात ठेवण्याच्या 10 महत्त्वाच्या गोष्टी” हा लेख देखील उपयुक्त ठरेल.

कर्ज पूर्ण फेडणे हा आर्थिकदृष्ट्या मोठा टप्पा असतो, पण त्यानंतरची कागदपत्रे मिळवणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. Loan Closure Certificate, No Due Certificate, मूळ कागदपत्रे आणि Lien Removal Letter ही महत्त्वाची कागदपत्रे मिळवणे आवश्यक आहे. तसेच कर्ज बंद झाल्यानंतर CIBIL Report अपडेट झाला आहे का आणि ECS Mandate बंद झाले आहे का याचीही खात्री करा.

तुमचे घरकर्ज, वाहन कर्ज किंवा वैयक्तिक कर्ज नुकतेच पूर्ण झाले आहे का? मग वरील सर्व कागदपत्रे मिळाली आहेत का ते आजच तपासा. ही माहिती तुमच्या मित्र-परिवारासाठीही उपयुक्त ठरू शकते. त्यामुळे हा लेख शेअर करा आणि अशाच उपयुक्त आर्थिक माहितीसाठी आमच्या ब्लॉगला नियमित भेट द्या.