योग्य मातीची निवड – रोपांच्या आरोग्याचा पाया. Types of soil for tree plantation.

Types of soil – कोणतेही नवीन रोप लावताना ते रोप निरोगी आणि चांगल्या प्रकारे कसे वाढेल याची काळजी घेणे अत्यंत महत्वाचे असते. ही काळजी घेताना त्या रोपासाठी लागणारी माती निवडणे हे देखील तितकेच महत्वाचे ठरते.माती ही फक्त रोप लावण्यासाठी किंवा त्या रोपांना आधार देण्यासाठी उपयुक्त नसते तर ती रोपांना आवश्यक ती पोषकद्रव्य, पाणी आणि हवा पुरवण्याच काम करते. जर माती निवडताना ती योग्य प्रकारची निवडली गेली नाही तर, तुम्ही कितीही चांगल्या प्रकारचे बियाणे, खते वापरली तर रोपांची वाढ देखील आपल्या अपेक्षेप्रमाणे होते. योग्य मातीची निवड करून, तुम्ही तुमच्या रोपांची वाढ, आरोग्य आणि दीर्घायुष्य सुनिश्चित करू शकता, तुम्हाला फक्त पद्धत माहित असणे आवश्यक आहे.Types of soil.

आपल्या घरामध्ये किंवा बागेत जी काही झाडे लावलेली असतात त्यांचा मूळ पाया म्हणजेच माती. मातीपासून रोपांना पोषण, पाणी, हवा आणि सूक्ष्मजीव मिळतात. त्यामुळे योग्य माती (Types of soil) निवडणे हे रोपांसाठी अत्यंत आवश्यक असते.

मुरमाड माती ही खडकांच्या तुकड्यांपासून तयार झालेली वजनाने अतिशय हलकी अशी माती असते.या मातीत मुरूम, वाळू आणि छोट्या छोट्या दगडांचे तुकडे यांचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे पाण्याचा निचरा पटकन होतो त्यामुळे पाणी मातीत जास्त काळ टिकून राहत नाही. या मातीत सेंद्रिय घटक आणि पोषकद्रव्यांचे प्रमाण बाकी प्रकरच्या मातींपेक्षा कमी असते या मातीच्या शेतीसाठी अतिरिक्त खतांची गरज भासते. जास्तीकरून कोरडवाहू भागात ही माती आढळून येते. फळांच्या बागा, कडधान्ये आणि कमी पाणी लागणारी पिके या मुरमाड मातीत चांगल्या प्रकारे वाढतात.Types of soil.

चिकणमाती ही बारीक कणांनी बनलेली आणि पाणी जास्त प्रमाणात धरून ठेवणारी माती असते. या मातीत ओलावा दीर्घकाळ टिकून राहतो, त्यामुळे पाण्याची गरज कमी भासते. चिकणमातीमध्ये पोषकद्रव्यांचे प्रमाण चांगले असल्यामुळे अनेक पिकांसाठी ती उपयुक्त मानली जाते. मात्र, या मातीचा निचरा कमी असल्यामुळे जास्त पाणी साचल्यास झाडांच्या मुळांना हवा कमी मिळते आणि मुळे कुजण्याची शक्यता वाढते. पावसाळ्यात ही माती चिकट होते, तर उन्हाळ्यात कठीण आणि तडकलेली दिसते. भातासारखी पाण्याची जास्त गरज असलेली पिके चिकणमातीत चांगली वाढतात. योग्य मशागत, सेंद्रिय खतांचा वापर आणि निचऱ्याची व्यवस्था केल्यास चिकणमाती अधिक सुपीक आणि शेतीसाठी फायदेशीर ठरते.Types of soil.

ही माती वजनाने जड असते. या मातीमध्ये जास्त  पाणी साठून राहते परंतु ही पोषक घटकांनी समृद्ध आहे. या मातीमध्ये वाळू किंवा सेंद्रिय खत मिसळून आपण तिचा वापर करू शकतो.

वाळूमिश्रित माती ही वाळूचे प्रमाण जास्त असलेली हलकी आणि सैल माती असते. या मातीमध्ये पाण्याचा निचरा अतिशय जलद होतो, त्यामुळे मुळांभोवती पाणी साचत नाही आणि हवा खेळती राहते. त्यामुळे झाडांच्या मुळांची वाढ चांगली होते. मात्र, पाणी आणि पोषकद्रव्ये लवकर निघून जात असल्यामुळे या मातीत वारंवार पाणी आणि खत द्यावे लागते. कॅक्टस, फुलझाडे आणि काही भाजीपाला पिकांसाठी वाळूमिश्रित माती उपयुक्त मानली जाते. या मातीची सुपीकता वाढवण्यासाठी कंपोस्ट, शेणखत किंवा सेंद्रिय पदार्थ मिसळले जातात. योग्य काळजी घेतल्यास वाळूमिश्रित मातीमध्येही निरोगी आणि मजबूत रोपे वाढू शकतात.Types of soil.

या मातीमध्ये  पाणी जास्त काळ टिकत नाही, त्यामुळेच रोपांना नियमित पाणी आणि खतांची गरज लागते.

दुमट माती ही शेती आणि बागकामासाठी सर्वात उत्तम माती मानली जाते. या मातीत वाळू, गाळ आणि चिकणमाती यांचे संतुलित मिश्रण असते, त्यामुळे पाणी आणि हवा यांचे योग्य प्रमाण टिकून राहते. दुमट मातीमध्ये पाण्याचा निचरा चांगला होतो, तसेच आवश्यक ओलावाही दीर्घकाळ टिकतो. या मातीत सेंद्रिय घटक आणि पोषकद्रव्यांचे प्रमाण भरपूर असल्यामुळे झाडांची वाढ निरोगी आणि जलद होते. भाजीपाला, फळझाडे, फुलझाडे आणि विविध पिकांसाठी दुमट माती अत्यंत उपयुक्त मानली जाते. ही माती मऊ आणि भुसभुशीत असल्यामुळे मुळांची वाढ सहज होते. योग्य खत आणि पाण्याचे व्यवस्थापन केल्यास दुमट माती दीर्घकाळ सुपीक राहते आणि चांगले उत्पादन देते.Types of soil.


या मातीची धारणशक्ती चांगली असते, परंतु जलनिकास कमी असल्याने यामध्ये योग्य प्रमाणात खत आणि वाळू घालावी लागते.

• फुलझाडे, भाजीपाला किंवा इंडोअर प्लांट या सगळ्यांना वेगवेगळ्या प्रकारच्या मातीची गरज असते. त्यामुळे रोपाचा प्रकार कोणता आहे ते समजून घ्या.
• झाडांना 6 ते 7.5  पीएच असलेली माती  योग्य असते. त्यामुळे मातीची पीएच पातळी तपासा.
• शेणखत, कंपोस्ट किंवा कोकोपीट मिसळल्याने माती हलकी आणि पोषक बनते.

• रोपांची वाढ चांगली होण्यासाठी दर 5-6 महिन्यांनी माती उकरून हलकी करून त्यामध्ये खत मिसळा.
• जुन्या मातीला सूर्यप्रकाशात वाळवून निर्जंतुक करून घ्यावी.
• प्रत्येक झाडाच्या वाढीनुसार त्याच्या मातीमध्ये आवश्यक ते घटक मिसळून घ्यावे.

• रोपांची वाढ थांबते
• पाने पिवळी पडतात
• फुले आणि फळे कमी येतात
• मुळे कुजतात
• रोगांचा धोका वाढतो

• कुंडीत ड्रेनेज होल असणे आवश्यक
• जास्त पाणी टाळा
• योग्य आकाराची कुंडी निवडा
• वेळोवेळी माती बदला

योग्य मातीची निवड ही रोपांच्या निरोगी वाढीचा सर्वात महत्त्वाचा पाया आहे. सुपीक, संतुलित आणि योग्य निचरा असलेली माती झाडांना आवश्यक पोषण आणि संरक्षण देते.

रोपांचा प्रकार, पाण्याचा निचरा, मातीचा pH आणि सेंद्रिय घटक यांचा विचार करून माती निवडल्यास झाडे अधिक निरोगी आणि सुंदर वाढतात.

म्हणूनच, निरोगी रोपे हवी असतील तर सर्वप्रथम मातीच्या गुणवत्तेकडे लक्ष द्या. कारण मजबूत मुळे आणि हिरवीगार झाडे यांची सुरुवात योग्य मातीतूनच होते.

अशा प्रकारे योग्य मातीची निवड केली तर आपली झाडे अधिक ताजी, हिरवीगार आणि दीर्घायुषी राहतात.