Digital Skills कसे शिकावे? आजकाल नोकरी शोधताना, स्वतःचा व्यवसाय सुरू करताना किंवा घरबसल्या काम करण्याचा विचार करताना Digital Skills हा शब्द वारंवार ऐकायला मिळतो. अनेक जण YouTube वर व्हिडिओ पाहतात, ऑनलाइन कोर्स शोधतात आणि कोणते Skill शिकावे याची माहिती घेतात. पण काही दिवसांनी एक प्रश्न पडतो – इतके सगळे शिकायचे आहे, मग नेमकी सुरुवात कुठून करायची?
खरे तर Digital Skills शिकण्यासाठी सुरुवातीलाच महागडा कोर्स घेण्याची किंवा अनेक साधने वापरण्याची गरज नसते. आपल्याला काय शिकायचे आहे, ते कशासाठी शिकायचे आहे आणि त्याचा प्रत्यक्ष उपयोग कसा करता येईल हे समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
उदाहरणार्थ, तुम्हाला स्वतःच्या व्यवसायाची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवायची असेल, तर सोशल मीडिया पोस्ट तयार करणे आणि डिजिटल मार्केटिंग शिकणे उपयोगी ठरू शकते. तुम्हाला वेबसाइटसाठी लेख लिहायचे असतील, तर Content Writing आणि माहिती शोधण्याची पद्धत शिकता येईल.

Digital Skills म्हणजे नेमके काय?
मोबाईल, कम्प्युटर, इंटरनेट आणि विविध ऑनलाइन माध्यमांचा वापर करून एखादे काम करता येणे म्हणजे Digital Skills.
उदाहरणार्थ, ऑनलाइन फॉर्म भरणे, ईमेल पाठवणे, माहिती शोधणे, Excel मध्ये हिशोब ठेवणे, वेबसाइट तयार करणे, फोटो किंवा पोस्ट डिझाइन करणे आणि ऑनलाइन व्यवसायाची जाहिरात करणे ही सर्व डिजिटल Skill ची उदाहरणे आहेत.
काही कामांसाठी फक्त मोबाईल वापरण्याचे ज्ञान पुरेसे असते, तर काही कामांसाठी संगणक आणि विशेष साधने शिकावी लागतात. म्हणूनच प्रत्येकाने Coding किंवा Advanced Technology शिकलीच पाहिजे असे नाही. आपल्या गरजेनुसार योग्य Skill निवडणे ही पहिली पायरी आहे.
Digital Skills शिकण्यापूर्वी स्वतःला तीन प्रश्न विचारा
कोणताही कोर्स सुरू करण्यापूर्वी थोडा वेळ स्वतःसाठी काढा.
1. मला हे Skill कशासाठी शिकायचे आहे?
नोकरी मिळवण्यासाठी, स्वतःचा व्यवसाय वाढवण्यासाठी, Freelancing करण्यासाठी की स्वतःचे ऑनलाइन काम सुरू करण्यासाठी? तुमचे उद्दिष्ट स्पष्ट असेल तर योग्य Skill निवडणे सोपे जाते.
2. माझ्याकडे सध्या कोणती टूल्स आहेत?
तुमच्याकडे फक्त मोबाईल असेल, तरी काही कौशल्यांची सुरुवात करता येते. Laptop किंवा Computer उपलब्ध असेल तर Excel, Website Development आणि काही प्रगत कामांचा सराव अधिक सोयीने करता येतो.
3. मी रोज किती वेळ देऊ शकतो?
सुरुवातीला रोज 30 ते 60 मिनिटे देण्याचे नियोजन करता येईल. मात्र, फक्त वेळ ठरवून उपयोग नाही. त्या वेळेत नेमके काय शिकायचे आणि काय करून पाहायचे हेही ठरवा.
या प्रश्नांची उत्तरे मिळाल्यानंतर एक मुख्य Skill निवडा. एकाच वेळी अनेक कोर्स सुरू करण्याऐवजी एका Skill वर लक्ष केंद्रित करा.
सुरुवातीला Digital Skills कसे शिकावे?
तुमच्या आवडीनुसार आणि उद्दिष्टानुसार पुढील पर्यायांचा विचार करता येईल.
1. Content Writing
तुम्हाला लिहायला आवडत असेल, तर ब्लॉग लेखन, वेबसाइटसाठी माहिती लिहिणे, उत्पादनांची माहिती तयार करणे आणि सोशल मीडिया पोस्ट लिहिणे यापासून सुरुवात करता येईल.
यासाठी चांगली भाषा, योग्य माहिती शोधणे, माहितीची पडताळणी करणे आणि ती सोप्या शब्दांत मांडणे महत्त्वाचे आहे.
2. Graphic Design
फोटो, पोस्ट, बॅनर किंवा माहितीपूर्ण चित्रे तयार करायला आवडत असल्यास Graphic Design शिकता येईल. सुरुवातीला Canva सारख्या साधनांचा वापर करून पाहता येतो.
3. Excel आणि Data Management
आकडेवारी, हिशोब आणि माहिती व्यवस्थित ठेवण्याची आवड असेल, तर Excel किंवा Google Sheets शिकणे उपयोगी ठरू शकते.
4. Digital Marketing
एखादी वेबसाइट, सेवा किंवा उत्पादन लोकांपर्यंत कसे पोहोचवायचे हे शिकायचे असल्यास Digital Marketing चा विचार करा. यामध्ये सोशल मीडिया, SEO, ईमेल आणि ऑनलाइन जाहिराती यांसारख्या गोष्टींचा समावेश होतो.
5. Website आणि Online Tools
स्वतःची वेबसाइट तयार करणे, वेबसाइटवर लेख प्रकाशित करणे किंवा ऑनलाइन साधनांचा वापर करून काम सोपे करणे यामध्ये आवड असल्यास Website Management आणि संबंधित डिजिटल skill शिकता येतील.
यापैकी सर्व कौशल्ये शिकण्याची गरज नाही. सुरुवातीला तुमच्या उद्दिष्टाशी सर्वाधिक जुळणारा एक पर्याय निवडा.
यापैकी कोणते कौशल्य तुमच्यासाठी योग्य ठरू शकते आणि आणखी कोणती डिजिटल कौशल्ये शिकता येतील हे समजून घेण्यासाठी 2026 मधील 9 Best Digital Skills हा आमचा संबंधित लेख वाचा.
केवळ कोर्स पूर्ण करू नका; स्वतःचे काम तयार करा
Digital Skills शिकताना अनेकदा आपण व्हिडिओ पाहतो आणि पुढचा व्हिडिओ सुरू करतो. त्यामुळे माहिती समजते, पण प्रत्यक्ष काम करताना अडचणी येऊ शकतात. यासाठी एक सोपा नियम ठेवा जे शिकाल, त्याचा वापर करून काहीतरी तयार करा.
समजा, तुम्ही Graphic Design शिकत आहात. तर फक्त Design चे व्हिडिओ पाहण्याऐवजी एखाद्या स्थानिक दुकानासाठी माहितीपूर्ण पोस्ट तयार करा. Content Writing शिकत असाल, तर एखाद्या प्रश्नावर संशोधन करून संपूर्ण लेख लिहा. अशा कामातून तुम्हाला स्वतःच्या चुका समजतात आणि सुधारणा करण्याची संधी मिळते.
शिकलेल्या Skill चा उपयोग करण्यासाठी तीन प्रॅक्टिकल कामे
खालील कामे फक्त सरावापुरती मर्यादित नाहीत. ती व्यवस्थित पूर्ण केली, तर त्यांचा उपयोग तुमच्या Portfolio मध्ये करता येऊ शकतो.
1: एखाद्या छोट्या व्यवसायासाठी Digital Plan तयार करा
समजा, तुमच्या परिसरात एखादे किराणा दुकान, क्लासेस, ब्युटी पार्लर किंवा घरगुती खाद्यपदार्थांचा व्यवसाय आहे. त्या व्यवसायाची माहिती ऑनलाइन अधिक चांगल्या प्रकारे कशी मांडता येईल याचा विचार करा.
तुम्ही पुढील गोष्टी तयार करू शकता:
- व्यवसायाची माहिती आणि ग्राहकांना वारंवार पडणाऱ्या प्रश्नांची यादी.
- व्यवसायाची माहिती देणाऱ्या तीन सोशल मीडिया पोस्ट.
- एका आठवड्यात कोणत्या दिवशी कोणती पोस्ट प्रकाशित करायची याचे नियोजन.
- ग्राहकांना संपर्क कसा साधता येईल याची स्पष्ट माहिती.
- कोणत्या प्रकारच्या पोस्टमुळे अधिक चौकशी मिळू शकते याचे मोजमाप करण्याची योजना.
यातून Content Writing, Graphic Design आणि Digital Marketing या Skill चा एकत्रित वापर करता येईल.
हे काम खऱ्या व्यवसायासाठी करत असाल, तर मालकाची परवानगी घ्या आणि प्रत्यक्ष Result मिळाल्याचा दावा फक्त मोजता येणारे परिणाम उपलब्ध असतील तेव्हाच करा.
2: एखाद्या समस्येवर संपूर्ण माहितीपूर्ण मार्गदर्शक तयार करा
तुमच्या आवडीचा विषय निवडा. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांसाठी ऑनलाइन कोर्स कसा निवडावा किंवा छोट्या व्यवसायासाठी डिजिटल साधने कशी वापरावीत. यानंतर त्या विषयावर माहिती शोधा, विश्वासार्ह स्रोत तपासा आणि वाचकाला उपयोगी पडेल असा मार्गदर्शक तयार करा.
त्यामध्ये पुढील गोष्टी असू द्या:
- वाचकाला नेमकी कोणती अडचण आहे?
- त्या अडचणीवर कोणते पर्याय उपलब्ध आहेत?
- प्रत्येक पर्यायाचे फायदे आणि मर्यादा काय आहेत?
- निर्णय घेताना कोणत्या गोष्टी तपासाव्यात?
- अधिक माहिती कुठे मिळेल?
यानंतर त्याच माहितीवर आधारित एक छोटी सोशल मीडिया पोस्ट तयार करा आणि मूळ मार्गदर्शकाची लिंक द्या. अशा प्रकारे एका विषयावर लेखन, माहितीची पडताळणी, डिझाइन आणि डिजिटल प्रकाशन यांचा एकत्रित सराव होतो.
3: स्वतःचे Digital Portfolio तयार करा
तुम्ही शिकलेले काम इतरांना दाखवता आले पाहिजे. त्यासाठी Portfolio तयार करणे उपयोगी ठरते.
उदाहरणार्थ, तुम्ही Content Writing निवडले असेल तर स्वतः लिहिलेले दोन चांगले लेख आणि एक माहितीपूर्ण पोस्ट एकत्र ठेवा. Graphic Design निवडले असेल तर तीन वेगवेगळ्या उद्देशांसाठी तयार केलेली Design दाखवा.
प्रत्येक कामासोबत थोडक्यात माहिती लिहा:
- हे काम कोणत्या उद्देशाने तयार केले?
- कोणती साधने वापरली?
- काम करताना कोणती अडचण आली?
- त्यात काय सुधारणा केली?
Portfolio तयार करण्यासाठी सुरुवातीलाच वेबसाइट बनवणे आवश्यक नाही. व्यवस्थित मांडलेला PDF किंवा परवानगीनुसार शेअर करता येणारे ऑनलाइन फोल्डर पुरेसे ठरू शकते. मात्र, इतरांचे काम स्वतःचे म्हणून दाखवू नका आणि कोणाचीही खासगी माहिती परवानगीशिवाय वापरू नका.
Digital Skills शिकण्यासाठी मोफत माध्यम कुठे मिळतील?
सुरुवातीला महागड्या कोर्सवर पैसे खर्च करण्याऐवजी विश्वासार्ह स्रोतांमधून उपलब्ध प्रशिक्षण शोधता येईल.
Skill India Digital Hub
Skill शी संबंधित कोर्सेस शोधण्यासाठी Skill India Digital Hub पाहा. कोर्सची उपलब्धता, भाषा आणि शुल्क तपासूनच निवड करा.
Microsoft Learn
Excel, Microsoft Tools, AI आणि Technical Skills शिकण्यासाठी Microsoft Learn वरील Learning Paths उपयोगी ठरू शकतात.
Grow with Google
डिजिटल कौशल्ये आणि ऑनलाइन व्यवसायाशी संबंधित प्रशिक्षणासाठी Grow with Google पाहता येईल.
SWAYAM
विविध शैक्षणिक विषयांचे ऑनलाइन कोर्सेस शोधण्यासाठी SWAYAM हे व्यासपीठ वापरता येते. काही कोर्सेसमध्ये प्रमाणपत्रासाठी परीक्षा शुल्क असू शकते.
एकाच वेळी चारही ठिकाणी नोंदणी करण्याऐवजी तुमच्या निवडलेल्या Skill शी संबंधित एक कोर्स निवडा. त्यातील Lesson पूर्ण करताना स्वतःचे काम तयार करा.
एक महिन्यात शिकण्याची सुरुवात कशी करावी?
एक महिन्यात कोणतेही Skill पूर्णपणे आत्मसात होईल असे नाही. मात्र, योग्य नियोजन केल्यास मूलभूत गोष्टी शिकून स्वतःचे काही काम तयार करण्याची सुरुवात करता येते.
पहिला आठवडा – शिकण्याची दिशा ठरवा: एक कौशल्य निवडा. त्यासाठी विश्वासार्ह Learning Resource शोधा आणि मूलभूत गोष्टी समजून घ्या. तुम्हाला कोणत्या प्रकारचे काम करायचे आहे याची नोंद करा.
दुसरा आठवडा – प्रत्यक्ष काम सुरू करा: शिकलेल्या गोष्टींचा वापर करून पहिला प्रोजेक्ट तयार करा. कामात अडचण आली तर संबंधित भाग पुन्हा शिका आणि प्रयत्न करा.
तिसरा आठवडा – काम सुधारा: तयार केलेले काम पुन्हा तपासा. चुका दुरुस्त करा, माहितीची अचूकता तपासा आणि आवश्यक बदल करा. शक्य असल्यास विश्वासू व्यक्तीकडून विचार घ्या.
चौथा आठवडा – Portfolio तयार करा: तुमच्या सर्वोत्तम कामांची निवड करा. प्रत्येक कामामागील उद्देश आणि तुम्ही काय शिकलात ते लिहा. पुढील महिन्यात कोणत्या गोष्टी शिकायच्या आहेत हेही ठरवा.
दररोज 30 ते 60 मिनिटांचा सराव हा सुरुवातीचा एक पर्याय आहे. तुमच्या वेळेनुसार नियोजन बदला आणि कामाची गुणवत्ता वाढवण्यावर भर द्या.
Digital Marketing मध्ये आवड निर्माण झाली असेल, तर त्यातील संधी, आवश्यक कौशल्ये आणि सुरुवात कशी करावी हे समजून घेण्यासाठी आमचा Digital Marketing म्हणजे काय? हा लेख वाचा.
Digital Skills शिकून नोकरी किंवा Freelancing करता येईल का?
डिजिटल Skill चा उपयोग नोकरी, Freelancing किंवा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी करता येऊ शकतो. मात्र, केवळ कोर्स पूर्ण केला म्हणून लगेच काम मिळेलच असे नाही. कामाची गुणवत्ता, प्रत्यक्ष अनुभव, संवादकौशल्य, ग्राहकांची गरज आणि तुमच्या कामाचे नमुने यांचाही विचार केला जातो.
सुरुवातीला स्वतःचे काम तयार करा. त्यानंतर योग्य नोकरीच्या संधी शोधा किंवा तुमच्या Skill शी संबंधित लहान कामांसाठी अर्ज करा. कोणतेही काम स्वीकारण्यापूर्वी त्याच्या अटी समजून घ्या आणि नोकरी किंवा Freelancing मिळवून देण्याच्या नावाखाली आगाऊ पैसे मागणाऱ्या संशयास्पद ऑफर्सपासून सावध राहा.
तुम्हाला Freelancing सुरू करण्याबद्दल अधिक माहिती हवी असल्यास आमचा Freelancing संबंधित लेख पाहा .
Digital Skills शिकताना सुरुवातीला कोणते कौशल्य निवडावे, कुठून शिकावे आणि त्याचा उपयोग कसा करावा याबद्दल गोंधळ होऊ शकतो. पण एकावेळी एक कौशल्य निवडून नियमित सराव केला, तर ही सुरुवात सोपी होऊ शकते. फक्त व्हिडिओ पाहणे किंवा प्रमाणपत्र मिळवणे एवढ्यावर थांबू नका. स्वतःचे काम तयार करा, त्यातील चुका सुधारा आणि तुम्ही काय शिकलात याची नोंद ठेवा.
आजच एक छोटी सुरुवात करा: तुम्हाला शिकायचे असलेले Skill निवडा, त्यासाठी एक विश्वासार्ह स्रोत शोधा आणि पुढील सात दिवसांत पूर्ण करता येईल असे काम ठरवा. सातत्याने सराव केल्यास तुमच्या कौशल्यात हळूहळू सुधारणा करता येईल.







