“फ्रँचायझी म्हणजे उद्योजकता की फक्त दुसऱ्याचा व्यवसाय चालवणे?”फ्रँचायझी म्हणजे काय?

फ्रँचायझी म्हणजे काय? आजकाल अनेक लोक नोकरी सोडून स्वतःचा व्यवसाय करण्याचे स्वप्न पाहतात. पण स्वतःचा ब्रँड तयार करण्याऐवजी ते एखाद्या प्रसिद्ध कंपनीची फ्रँचायझी घेण्याचा विचार करतात. कारण त्यांना वाटते की तयार ब्रँड, तयार ग्राहक आणि तयार व्यवसाय मॉडेल मिळाल्यामुळे यशाची शक्यता जास्त असते.

परंतु एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे – फ्रँचायझी घेणे म्हणजे खरोखर उद्योजक होणे का?

“फ्रँचायझी घेणे म्हणजे खरोखर उद्योजकता आहे का, की फक्त दुसऱ्या कंपनीचा ब्रँड चालवणे? हा प्रश्न अनेकांना पडतो. या विषयाबद्दल विविध मते आहेत. त्यामुळे फ्रँचायझी मॉडेलचे फायदे, तोटे आणि उद्योजकता त्याचा संबंध समजून घेणे आवश्यक आहे.” जास्त भांडवल नसल्यास कमी गुंतवणुकीतील व्यवसाय कल्पना शोधणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.

फ्रँचायझी म्हणजे काय? 

फ्रँचायझी म्हणजे एखाद्या स्थापित कंपनीचा ब्रँड, उत्पादने किंवा सेवा वापरून व्यवसाय चालवण्याचा अधिकार. फ्रँचायझीधारक कंपनीच्या ठराविक नियमांनुसार व्यवसाय चालवतो आणि त्याबदल्यात शुल्क किंवा रॉयल्टी भरतो.

Table Of Contents

1. फ्रँचायझी म्हणजे काय? 
2. फ्रँचायझी म्हणजे नेमके काय?
3. "लोक फ्रँचायझी घेणे का पसंत करतात?"
4. मग फ्रँचायझीला उद्योजकता का म्हणू नये?
5. खरा उद्योजक कोण असतो?
6. फ्रँचायझीधारक उद्योजक नाहीत का?
7. फ्रँचायझीचे फायदे काय आहेत?
8. फ्रँचायझीचे तोटे काय आहेत?
9. व्यवसायासाठी कोणता पर्याय निवडावा?
10. तुम्हाला पडणारे प्रश्न :
11. निष्कर्ष:

फ्रँचायझी म्हणजे काय?

Franchise Business in Marathi

फ्रँचायझी म्हणजे एखाद्या स्थापित कंपनीचा ब्रँड, उत्पादन, सेवा आणि व्यवसाय पद्धती वापरण्याचा अधिकार मिळवणे.

उदाहरणार्थ: फूड चेन, कपड्यांचे ब्रँड, शिक्षण संस्था, सलून, किराणा चेन, फिटनेस सेंटर यासारखे व्यवसाय करणाऱ्या या कंपन्या त्यांचा ब्रँड वापरण्यासाठी शुल्क घेतात आणि त्याबदल्यात व्यवसाय चालवण्यासाठी मार्गदर्शन देतात.

फ्रँचायझी घेण्यामागे काही स्पष्ट कारणे असतात.

1. स्वतःचा नवीन व्यवसाय सुरू करताना ग्राहकांचा विश्वास मिळवायला अनेक वर्षे लागू शकतात. परंतु फ्रँचायझी मध्ये ब्रँड आधीपासून प्रसिद्ध असतो.

2. मुख्य कंपनी जाहिराती करते आणि याचा फायदा स्थानिक फ्रँचायझीला मिळतो. त्यामुळे मार्केटिंगची चिंता राहत नाही.

3. व्यवसाय कसा चालवायचा याचे प्रशिक्षण दिले मुख्य कंपनीद्वारे दिले जाते.

4. स्वतःच्या  नवीन व्यवसायाच्या तुलनेत फ्रँचायझी मॉडेल कमी जोखमीचे असते.

फ्रँचायझीधारकाकडे त्या व्यवसायाचे संपूर्ण नियंत्रण नसते. याचं दृष्टिकोनातून काही महत्त्वाचे मुद्दे समजून घेऊ.

1. व्यवसायाचा ब्रँड तुमचा स्वतःचा नसतो.

या व्यवसायामध्ये  दुकान तुमचं असत त्याचे भाडेही  तुम्ही देता. व्यवसायासाठी लागणार सगळा स्टाफ तुम्ही ठेवता. दुकानाचे जे वीज बिल येते ते तुम्ही भरता.पण दुकानावरील नाव तुमचे नसते तर ते असते मुख्य कंपनीचे. याचं कारणामुळे व्यवसायाचा खरा  मालकी हक्क तुमच्याकडे नसतो.

2.स्वतः निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य मर्यादित असते.

स्वतःच्या व्यवसायात तुम्ही तुमच्या वस्तूची किंमत बदलू शकता, नवीन उत्पादन आणू शकता, नवीन सेवा सुरू करू शकता परंतु फ्रँचायझीमध्ये हे निर्णय कंपनी घेते त्यामुळे कंपनीने घेतलेले निर्णय आणि नियम हे तुम्हाला पाळावे लागतात.

3. रॉयल्टी द्यावी लागते.

बहुतेक फ्रँचायझीमध्ये प्रारंभिक शुल्क, मासिक रॉयल्टी, मार्केटिंग फी त्या मुख्य कंपनीला द्यावी लागते. म्हणजे तुम्ही जरी नफा कमावला तरी त्यातील काही भाग कंपनीला जातो.

4. बिझनेस मॉडेलवर तुमचे नियंत्रण नसते.

व्यवसाय यशस्वी होण्यासाठी अनेक घटक महत्त्वाचे असतात. त्यामध्ये उत्पादन, ब्रँड, पुरवठा साखळी, मार्केटिंग या सर्व गोष्टी मुख्य कंपनीच्या नियंत्रणाखाली असतात.

5. करार संपल्यावर समस्या निर्माण होऊ शकते

फ्रँचायझीसाठी हा काही वर्षांचा करार करावा लागतो आणि तो केलेला करार संपल्यास तुम्हाला तो ब्रँड वापरता येत नाही त्याचबरोबर तुमच्या व्यवसायाचे नाव बदलावे लागते आणि यामुळे ग्राहक गमावण्याचा धोका असतो.

फ्रँचायझी सुरू करण्यासाठी भांडवलाची गरज असते. कमी व्याजदरात कर्ज मिळवण्यासाठी मुद्रा लोन योजनेबद्दल माहिती घेणे उपयुक्त ठरू शकते.

उद्योजक म्हणजे फक्त दुकान उघडणारी व्यक्ती नाही. खरा उद्योजक तो असतो जो स्वतः नवीन कल्पना निर्माण करतो त्या कल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी स्वतःचा ब्रँड तयार करतो त्याचबरोबर स्वतःची प्रणाली विकसित करतो. हे सर्व करताना व्यवसायची  जोखीम स्वीकारतो आणि  बाजारात स्वतःची ओळख निर्माण करतो.

असे म्हणणे पूर्णपणे चुकीचे आहे कारण फ्रँचायझी चालवणाऱ्या व्यक्तीलाही व्यवसायसाठी लागणारी गुंतवणूक करावी लागते. तो व्यवसाय चालवण्यासाठी स्टाफचे व्यवस्थापन करावे लागते. ग्राहकांना चांगली सेवा द्यावी लागते त्याचबरोबर लोकांना काय हवंय हे देखील समजून घ्यावे लागते.

म्हणून फ्रँचायझीधारक उद्योजकांना व्यवसायिक किंवा उद्योजक म्हणता येते. पण तो “ब्रँड निर्माता” नसतो.

1. ग्राहक आधीपासून ब्रँड ओळखतात त्यामुळे सुरुवातीपासून नवीन ब्रँड तयार करण्याची गरज नाही

2. मोठ्या प्रमाणावर जाहिराती कंपनी करते त्यामुळे कमी मार्केटिंग खर्च लागतो.

3. प्रशिक्षण मिळाल्यामुळे नवीन व्यक्तीही व्यवसाय सुरू करू शकते.

4. यशस्वी  व्यवसाय तयार असतो आपण फक्त तो कसा वाढवायचा याचा विचार करणे गरजेचे असते. म

5. बँका स्थापित ब्रँडवर जास्त विश्वास ठेवतात. त्यामुळे कर्ज मिळण्याची शक्यता वाढते

1.काही फ्रँचायझीसाठी सुरुवातीला  लाखो रुपये लागतात.

2.  सतत पैसे द्यावे लागतात.

3.  प्रत्येक निर्णय स्वतः घेता येत नाही.

4. कंपनीवर अवलंबून राहावे लागते आणि जर कंपनीची प्रतिमा खराब झाली तर त्याचा परिणाम तुमच्यावर होतो.

5. करारातील नियम पाळणे आवश्यक असते.

स्वतःचा ब्रँड उभारण्याची इच्छा असल्यास स्टार्टअप म्हणजे काय हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

मुद्दा	स्वतःचा व्यवसाय	फ्रँचायझी
ब्रँड	स्वतःचा	कंपनीचा
स्वातंत्र्य	पूर्ण	मर्यादित
जोखीम	जास्त	कमी
नफा	पूर्ण	काही हिस्सा द्यावा लागतो
मार्केटिंग	स्वतः करावे लागते	कंपनी मदत करते

फ्रँचायझी निवडा जर तुम्हाला 

• व्यवसायाचा अनुभव कमी असेल
• कमी जोखीम हवी असेल
• तयार ब्रँड हवा असेल
• मार्गदर्शन आवश्यक असेल

स्वतःचा व्यवसाय निवडा जर:

• मोठी स्वप्ने असतील
• स्वतःचा ब्रँड तयार करायचा असेल
• दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करायची असेल
• संपूर्ण नियंत्रण हवे असेल 

भारतामध्ये फ्रँचायझी उद्योग वेगाने वाढत आहे. विशेषत: फूड अँड बेव्हरेज, एज्युकेशन, हेल्थकेअर, फिटनेस आणि रिटेल या क्षेत्रांमध्ये मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत. त्यामुळे फ्रँचायझी हा वाईट पर्याय नाही. परंतु त्याला “पूर्ण उद्योजकता” समजण्याची चूक करू नये.

1. फ्रँचायझी व्यवसाय फायदेशीर आहे का?

होय. योग्य ब्रँड आणि योग्य लोकेशन निवडल्यास फ्रँचायझी फायदेशीर ठरू शकते.

2. फ्रँचायझी आणि स्वतःच्या व्यवसायात काय फरक आहे?

स्वतःच्या व्यवसायात पूर्ण नियंत्रण स्वतःचे असते, तर फ्रँचायझीमध्ये कंपनीच्या नियमांचे पालन करावे लागते.

3. फ्रँचायझीसाठी साधार्किरनपणे किती गुंतवणूक करावी लागते?

ब्रँडनुसार काही लाखांपासून ते कोट्यवधी रुपयांपर्यंत गुंतवणूक करावी लागू शकते.

4. फ्रँचायझीमध्ये नफा किती मिळतो?

फ्रँचायझीमध्ये नफा हे ब्रँड, लोकेशन, खर्च आणि विक्रीवर अवलंबून असते.

5. फ्रँचायझी घेऊन करोडपती होता येते का?

होय. योग्य व्यवस्थापन आणि विस्तार केल्यास मोठे आर्थिक यश मिळू शकते.

6. फ्रँचायझी करार संपल्यास काय होते?

ब्रँड वापरण्याचा अधिकार संपतो आणि करारानुसार पुढील प्रक्रिया करावी लागते.

7. नवशिक्यांसाठी फ्रँचायझी चांगला पर्याय आहे का?

होय. कारण तयार व्यवसाय मॉडेल आणि प्रशिक्षण मिळते.

8. स्वतःचा व्यवसाय अधिक फायदेशीर आहे का?

दीर्घकालीन दृष्टीने होऊ शकतो, पण त्यामध्ये जोखीमही जास्त असते.

फ्रँचायझी घेणे म्हणजे व्यवसायात प्रवेश करण्याचा एक सुरक्षित मार्ग आहे. मात्र त्यामध्ये तुम्ही पूर्णपणे स्वतंत्र नसता. ब्रँड, उत्पादन, किंमत आणि अनेक निर्णयांवर मुख्य कंपनीचे नियंत्रण असते.

दुसरीकडे स्वतःचा व्यवसाय सुरू करणे अधिक जोखमीचे असले तरी दीर्घकालीन दृष्टीने मोठी संपत्ती, ब्रँड व्हॅल्यू आणि स्वातंत्र्य निर्माण करू शकते.

म्हणून फ्रँचायझी वाईट नाही आणि स्वतःचा व्यवसायच सर्वोत्तम आहे असेही नाही. योग्य पर्याय तुमची उद्दिष्टे, आर्थिक क्षमता, जोखीम घेण्याची तयारी आणि दीर्घकालीन दृष्टीकोन यावर अवलंबून असतो.

तुमच्या मते खरा उद्योजक कोण — स्वतःचा ब्रँड उभा करणारा की यशस्वी फ्रँचायझी चालवणारा?

खाली कमेंट करून तुमचे मत नक्की सांगा.

व्यवसाय, स्टार्टअप, गुंतवणूक आणि पैसे कमावण्याच्या अशाच उपयुक्त माहितींसाठी RealInfoWorld.in ला नियमित भेट द्या.

हा लेख तुमच्या मित्रांसोबत आणि व्यवसाय सुरू करण्याचा विचार करणाऱ्या व्यक्तींसोबत शेअर करा.