शेअर मार्केटमधील अस्थिरता म्हणजे काय? बाजार घसरल्यावर गुंतवणूकदारांनी काय करावे?

शेअर मार्केटमधील अस्थिरता: शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणूक केल्यानंतर रोजच्या भावातील चढ-उतार पाहणे अनेक गुंतवणूकदारांसाठी तणावाचे कारण बनते. एखाद्या दिवशी पोर्टफोलिओमध्ये नफा दिसतो, तर दुसऱ्या दिवशी त्याच गुंतवणुकीचे मूल्य कमी झालेले दिसू शकते.

या चढ-उतारांना Stock Market Volatility म्हणजेच बाजारातील अस्थिरता म्हणतात. बाजारातील अस्थिरता ही शेअर बाजाराचा नैसर्गिक भाग आहे; मात्र ती पाहून घाईने शेअर्स विकणे किंवा गुंतवणूक थांबवणे प्रत्येक वेळी योग्य निर्णय असेलच असे नाही.

या लेखात आपण Stock Market Volatility म्हणजे काय, बाजार का वर-खाली होतो, गुंतवणूकदारांना भीती का वाटते आणि अशा काळात कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात हे सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

शेअरच्या किंवा शेअर बाजाराच्या किंमती कमी-जास्त होण्याच्या प्रमाणाला साध्या भाषेत बाजारातील अस्थिरता म्हणता येते. काही दिवस बाजारात मोठी वाढ होऊ शकते, तर काही दिवस मोठी घसरणही होऊ शकते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या Index मध्ये काही दिवसांत 3–5% वाढ किंवा घट झाली, तर गुंतवणूकदारांच्या पोर्टफोलिओवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. मात्र एका दिवसाची किंवा काही दिवसांची हालचाल पाहून दीर्घकालीन गुंतवणुकीचा निर्णय घेणे योग्य नसते.

इतिहास दाखवून देतो की, जेव्हा गुंतवणूकदार भीतीपोटी आपली दीर्घकालीन गुंतवणूक सोडून देतात, तेव्हा Stock market मध्ये सर्वात मोठी घसरण होते. अचानक झालेल्या घसरणीत विक्री करणे सोपे वाटते, परंतु हीच घटना गुंतवणूकदारांना भविष्यातील होणाऱ्या नफ्यापासून लांब ठेवते. भीतीपोटी घेतलेले निर्णय अनेकदा तात्काळ दिलासा देतात, परंतु दीर्घकाळात पश्चात्ताप देऊन जातात.

• Portfolio मध्ये लाल आकडे दिसणे
• नुकसानीची भीती
• News आणि social media predictions
• “आता आणखी बाजार पडेल” अशी भीती
• इतर लोक विकत आहेत म्हणून आपणही विकण्याची मानसिकता

तुमची गुंतवणूक जर 10, 15 किंवा 20 वर्षांच्या आर्थिक उद्दिष्टासाठी असेल, तर एका दिवसातील किंवा एका महिन्यातील बाजारातील हालचालींकडे त्या उद्दिष्टाच्या संदर्भात पाहणे आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, Retirement किंवा मुलांच्या शिक्षणासाठी केलेली दीर्घकालीन गुंतवणूक केवळ काही दिवसांच्या बाजारातील घसरणीमुळे बदलणे योग्य ठरेलच असे नाही. मात्र प्रत्येक गुंतवणूकदाराने स्वतःची जोखीम क्षमता, कालावधी आणि आर्थिक उद्दिष्टे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

SEBI च्या Investor Education माहितीनुसार….

जर सर्व बचत किंवा गुंतवणूक एकाच मालमत्तेत गुंतवली, तर नुकसानीची जोखीम अनेक पटींनी वाढते. विविध मालमत्ता आणि क्षेत्रांमध्ये गुंतवणूक विभागल्यामुळे एका गुंतवणुकीवर किंवा एका क्षेत्रावर असलेले संपूर्ण अवलंबित्व कमी होऊ शकते. मात्र Diversification मुळे नुकसान पूर्णपणे टळते असे नाही.

एक वैविध्यपूर्ण पोर्टफोलिओ—ज्यामध्ये शेअर्स, कर्ज साधने आणि इतर पर्यायांचा समावेश असतो आणि हाच पोर्टफोलिओ बाजारातील अस्थिरतेचा प्रभाव लक्षणीयरीत्या कमी करतो. Mutual Fund आणि FD मधील फरक

अस्थिर बाजारात नियमित गुंतवणूक करणे एक शक्तिशाली साधन ठरते. जेव्हा किमती घसरतात, तेव्हा तेवढ्याच पैशात अधिक वस्तू खरेदी करता येतात आणि जेव्हा बाजार वाढतो, तेव्हा त्याच वस्तूंची मार्केट वॅल्यु वाढते. ही प्रक्रिया सरासरी खर्चात संतुलन साधते. नियमित गुंतवणूक गुंतवणूकदाराला बाजाराचा अचूक अंदाज लावण्याच्या तणावातूनही मुक्त करते.

 “बाजारातील चढ-उतार टाळणे अशक्य आहे, परंतु त्याला घाबरण्याची गरज नाही. जे गुंतवणूकदार आपल्या योजनेवर ठाम राहतात आणि भावनांपेक्षा शिस्तीला प्राधान्य देतात, तेच दीर्घकाळात यशस्वी होतात.” त्यांच्या मते, अस्थिर काळात संयम ही सर्वात मोठी संपत्ती आहे.

बाजारात मंदी असताना, जर तुम्हाला अचानक पैशांची गरज भासली, तर तुम्हाला तुमची गुंतवणूक तोडावी लागते. हेच टाळण्यासाठी, आपत्कालीन निधी असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आपत्कालीन निधी म्हणजे काही महिन्यांच्या खर्चाएवढी बाजूला ठेवलेली रक्कम, जी गुंतवणुकीची मुदतपूर्व विक्री टाळते आणि मनःशांती देते.

Financial Freedom साठी Emergency Fund आणि योग्य गुंतवणुकीचे नियोजन

आजकाल बातम्यामध्ये छोटीशी गोष्ट सुद्धा एवढी रंगवून सांगितली जाते की, आपली मानसिकता देखील हे खरं आहे असं मानायला लागते. प्रत्येक दिवशी नवीन मथळे, भाकिते आणि इशारे येत असतात. परंतु यापैकी बऱ्याचशा बातम्या क्षणिक असतात आणि त्यांचा गुंतवणूकदाराच्या ध्येयांशी काडीचाही थेट संबंध नसतो. जास्त बातम्या पाहिल्याने आपली चिंता वाढू शकते. प्रत्येक गोष्टीची माहिती मिळवत राहणे महत्त्वाचे आहे, पण या गलबल्यात हरवून जाऊ नका. प्रत्येक बाजारातील बातमीवर प्रतिक्रिया देण्याऐवजी आपल्या गुंतवणुकीचे उद्दिष्ट, कालावधी आणि risk profile यांचा विचार करा.

बाजार वाढत असताना लालसा आणि बाजार घसरताना भीती यामुळे चुकीचे निर्णय होऊ शकतात. त्यामुळे आधीच ठरवलेली गुंतवणूक योजना, योग्य asset allocation आणि नियमित review यावर भर देणे अधिक योग्य ठरते.

बाजारातील गुंतवणुकीसोबत वैयक्तिक आर्थिक शिस्तही महत्त्वाची आहे. Credit Card चा स्मार्ट वापर कसा करावा हे देखील जाणून घ्या.

बाजाराचा सर्वात कमी आणि सर्वात जास्त स्तर अचूकपणे ओळखणे कठीण असते. त्यामुळे फक्त बाजार कधी वाढेल किंवा कधी पडेल याचा अंदाज घेण्यापेक्षा आपल्या आर्थिक उद्दिष्टांनुसार गुंतवणूक योजना तयार करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

भीती किंवा greed वर आधारित निर्णय घेतल्यास नुकसान होण्याची शक्यता वाढते. निर्णय नेहमी डेटा आणि उद्दिष्टांवर आधारित असावेत.

दीर्घकालीन गुंतवणुकीत महागाई संपत्तीची खरी किंमत कमी करू शकते. दीर्घकालीन गुंतवणुकीत महागाईचा परिणाम लक्षात घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदाराने सुरक्षितता, वाढीची क्षमता आणि जोखीम यांचा समतोल साधणारे asset allocation ठरवणे महत्त्वाचे आहे.

गुंतवणुकीत जास्त परताव्याची शक्यता असलेल्या पर्यायांमध्ये सामान्यतः जास्त जोखीम असू शकते. त्यामुळे फक्त “जास्त return कुठे मिळेल?” असा प्रश्न न विचारता “ही जोखीम माझ्या आर्थिक परिस्थितीसाठी योग्य आहे का?” हेही पाहणे आवश्यक आहे.

1. माझे आर्थिक उद्दिष्ट बदलले आहे का?
2. माझ्या गुंतवणुकीचा कालावधी किती आहे?
3. माझ्या risk profile मध्ये बदल झाला आहे का?
4. माझा portfolio योग्य प्रकारे diversified आहे का?
5. Emergency Fund उपलब्ध आहे का?
6. मी फक्त भीतीमुळे गुंतवणूक विकण्याचा विचार करत आहे का?

Stock market मधील चढ-उतार हे पूर्णपणे नैसर्गिक आहेत आणि ते प्रत्येक गुंतवणूकदाराच्या प्रवासाचा भाग आहेत. खरी चूक तेव्हा होते जेव्हा आपण भीतीपोटी किंवा अफवांवर विश्वास ठेवून गुंतवणूक थांबवतो किंवा विकतो. दीर्घकालीन विचार, योग्य विविधीकरण, नियमित गुंतवणूक आणि शिस्तबद्ध दृष्टिकोन हेच यशस्वी गुंतवणुकीचे खरे आधारस्तंभ आहेत.

बाजारातील अस्थिरता ही गुंतवणुकीचा नैसर्गिक भाग आहे; तिच्याकडे घाबरून किंवा अतिआत्मविश्वासाने न पाहता आपल्या उद्दिष्टांनुसार निर्णय घेणे महत्त्वाचे आहे.

Stock market आणि personal finance विषयी असेच उपयुक्त लेख वाचण्यासाठी आमचा ब्लॉग नियमित भेट द्या.