Room No. 13 – अनेक मोठमोठ्या फाईव्ह स्टार हॉटेल्समध्ये सहसा 13 नंबरची खोली (Room No. 13) ही ग्राहकांना राहण्यासाठी दिली जात नाही. यामागचं मुख्य कारण म्हणजे अंधश्रद्धा त्याचबरोबर अफ़वा ऐकून ग्राहकांनी तयार केलेली स्वतःची मानसिकता आहे. अनेक देशामध्ये Room No. 13 हा अशुभ मानला जातो. हॉटेल व्यवसायामध्ये ग्राहकांचं समाधान हे हॉटेल मालकांसाठी महत्वाचं असत. त्यामुळे बऱ्याच हॉटेलमध्ये Room No. 13 ऐवजी त्या रूमला 14 नंबर देतात किंवा काही ठिकाणी 13 नंबरचा मजला सुद्धा टाळला जातो. परंतु 13 नंबरच हे गणित वास्तुशास्त्रपेक्षा ग्राहकांच्या भावनांशी संबंधित मानलं जात.

अनेक संस्कृतींमध्ये, विशेषतः पूर्वेकडील संस्कृतींमध्ये, क्रमांक १३ ला अपशकुन मानले जाते. मृत्यू, दुर्भाग्य आणि दुर्दैवाशी संबंधित असल्याने, अनेक लोक या क्रमांकाशी संबंधित कोणत्याही गोष्टी टाळण्याचा प्रयत्न करतात. हॉटेल्स, विशेषतः पंचतारांकित हॉटेल्स, त्यांच्या पाहुण्यांना सर्वोत्तम अनुभव देण्याचा प्रयत्न करतात आणि त्यामुळे अपशकुनाशी संबंधित कोणत्याही गोष्टी टाळण्याचा प्रयत्न करतात, ज्यामध्ये Room No. 13 खोली समाविष्ट आहे.

काही लोकांना Room No. 13 चा फोबिया असतो, ज्याला ट्रायस्काइडिकॅफोबिया म्हणतात. या फोबियामुळे ग्रस्त लोकांना क्रमांक १३ चा तीव्र त्रास होऊ शकतो आणि त्या क्रमांकाशी संबंधित कोणत्याही गोष्टी टाळण्याचा प्रयत्न करू शकतात. हॉटेल्स, विशेषतः पंचतारांकित हॉटेल्स, त्यांच्या सर्व पाहुण्यांना आरामदायी आणि आनंददायी अनुभव देण्याचा प्रयत्न करतात आणि त्यामुळे क्रमांक १३ च्या फोबिया असलेल्या पाहुण्यांना त्रास देऊ शकणारी कोणतीही खोली देणे टाळतात.

काही हॉटेल्स, खासकरून जुने हॉटेल्स, Room No. 13 टाळण्यासाठी भिंतीवर क्रमांक लावण्याचा एक भिन्न क्रम वापरतात. उदाहरणार्थ, ते क्रमांक १२ नंतर क्रमांक १४ लावायचे निवडू शकतात. हे पाहुण्यांना माहिती न देताच क्रमांक १३ टाळण्याचा एक मार्ग आहे.

काही लोकांचा असा विश्वास आहे की Room No. 13 नकारात्मक ऊर्जेने युक्त आहे. वास्तुशास्त्रामध्ये १३ हा अंक अशुभ असल्याचे स्पष्ट नियम नाहीत तरीही  सकारात्मक ऊर्जा, मानसिक शांतता आणि ग्राहकांचा विश्वास टिकवण्यासाठी काही बांधकाम व्यावसायिक हा अंक टाळतात. आधुनिक आर्किटेक्चरमध्ये हे अधिक “मानसशास्त्रीय डिझाइन” मानले जाते. म्हणजेच, इमारतीची रचना करताना लोकांना सुरक्षित, आरामदायी आणि शुभ वाटावे यासाठी क्रमांकांमध्ये बदल केला जातो. म्हणूनच अनेक इमारतींमध्ये १२ नंतर थेट १४वा मजला दाखवला जातो किंवा 13A सारखे पर्यायी नाव वापरले जाते.

भारतामध्येही वाढत आहे या नंबरबद्दलची नकारात्मकता:पूर्वीच्या काळी हा प्रकार फक्त पाश्चिमात्य देशांमध्ये दिसत होता. पण आता भारतातील काही आलिशान हॉटेल्स आणि टॉवर्समध्येही Room No. 13 टाळण्याची पद्धत वाढताना दिसते. कारण जागतिक ग्राहक आणि परदेशी पर्यटकांच्या मानसिकतेचा प्रभाव भारतीय व्यवसायावर पडत आहे. त्यामुळे भारतातील बांधकाम व्यवसायिकांचा कल देखील हा नंबर टाळण्याच्या दृष्टीने वाढत आहे.

फाईव्ह स्टार हॉटेल्स आणि आधुनिक इमारतींमध्ये १३ नंबरची खोली किंवा १३वा मजला टाळण्यामागे केवळ अंधश्रद्धा नसून ग्राहकांचे मानसशास्त्र, व्यावसायिक धोरण आणि सांस्कृतिक समजुती यांचा मोठा प्रभाव असतो. अनेक देशांमध्ये १३ हा अंक अशुभ मानला जात असल्यामुळे लोकांच्या मनात त्या अंकाबद्दल भीती किंवा नकारात्मक भावना निर्माण होतात. हॉटेल्स आणि बांधकाम कंपन्या ग्राहकांचा अनुभव सुखद आणि सकारात्मक ठेवण्यासाठी अशा गोष्टींचा विचार करतात.

वास्तुशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिले तर १३ या अंकाबद्दल स्पष्ट अशुभता सांगितलेली नसली तरी सकारात्मक ऊर्जा आणि मानसिक समाधान यांना महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे काही वास्तुविशारद आणि डिझाइन तज्ञ लोकांच्या भावना लक्षात घेऊन क्रमांकांमध्ये बदल करतात. आधुनिक आर्किटेक्चर मध्ये हे “Psychological Comfort” म्हणजेच मानसिक आराम देणाऱ्या डिझाइनचा भाग मानले जाते.

आजच्या विज्ञानप्रधान युगातही श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक विश्वास यांचा समाजावर प्रभाव कायम आहे. त्यामुळे अनेक पंचतारांकित हॉटेल्स, उंच इमारती, विमान कंपन्या आणि व्यावसायिक संस्थांमध्ये १३ नंबर टाळण्याची पद्धत अजूनही दिसून येते. शेवटी, हा विषय केवळ अंकांचा नसून मानवी भावना, विश्वास आणि ग्राहकांच्या समाधानाशी जोडलेला आहे.

हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की हे सर्व विश्वास आणि अंधश्रद्धांवर आधारित आहेत आणि त्यांचा कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. तथापि, हॉटेल्स त्यांच्या पाहुण्यांना सर्वोत्तम अनुभव देण्याचा प्रयत्न करतात आणि त्यामुळे ते अशा गोष्टी टाळण्याचा प्रयत्न करतात ज्यामुळे काही लोकांना त्रास होऊ शकतो.

तसेच, काही हॉटेल्स अशाही आहेत ज्यात Room No. 13 आहे. या हॉटेल्समध्ये, या खोल्यांना अनेकदा “सुखी क्रमांक” किंवा “विशेष क्रमांक” असे नाव दिले जाते आणि त्यांना इतर खोल्यांपेक्षा अधिक सुविधांनी सुसज्ज केले जाते.