हा एक असा अतिशय चांगला प्रश्न आहे की तो या बाबतीत नक्कीच प्रत्येकाला विचार करायला लागेल . UPI पेमेंट मोफत असत पण G Pay आणि PhonePe सारख्या कंपन्या कसं कमावतात, हा प्रश्न अनेकांना पडलेला असतो. पण त्यांचं उत्पन्न फक्त UPI व्यवहारांवर अवलंबून नसतं, तर ते अनेक वेगवेगळ्या मार्गांनी पैसे कमवतात. या कंपन्यांनी ‘UPI’ ला फक्त एक प्रवेशद्वार (entry point) म्हणून वापरले आहे.
त्यांच्या कमाईचे मुख्य मार्ग खालीलप्रमाणे आहेत:
१. बिल पेमेंट आणि रिचार्जवर कमिशन (Commission on Bill Payments and Recharges):
· तुम्ही जेव्हा या ॲप्समधून मोबाईल रिचार्ज, वीज बिल, पाणी बिल, गॅस बिल, DTH किंवा अशी इतर कोणतीही प्रकारची बिल भरता, तेव्हा या कंपन्यांना त्या सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांकडून कमिशन मिळतं. हे कमिशन प्रत्येक यशस्वी पेमेंटवर दिलं जातं आणि हेच त्यांच्या कमाईचा एक मोठा स्रोत आहे.आणि तो थोडाथोडका नाही तर तो हजारो कोटीच्या घरात असतो.
२. मर्चंट पेमेंट (Merchant Payments):
दुकानदार किंवा व्यावसायिकांसाठी G Pay आणि PhonePe व्यावसायिक सेवा देतात. यामध्ये QR कोड, POS मशीन्स आणि इतर सुविधांचा समावेश असतो. जरी ग्राहकांना पेमेंटसाठी शुल्क लागत नसले, तरी मोठ्या व्यापाऱ्यांकडून काही प्रमाणात व्यवहार शुल्क (transaction fees) किंवा इतर सेवांसाठी शुल्क घेतले जाते.जसे की POS मशीन, व्यवहार शुल्क आणि इतर सेवा..
३. डिजिटल गोल्ड, म्युच्युअल फंड आणि विमा पॉलिसी (Digital Gold, Mutual Funds and Insurance):
G Pay आणि PhonePe ने आता केवळ पेमेंट ॲप्स वर अवलंबून न राहता सर्व आर्थिक सेवांचे ‘सुपर ॲप्स’ (super apps) बनले आहेत. जसे की एन्शुरन्स, गुंतवणूक, म्युच्युअल फंडस् आणि कर्ज प्रकरण इत्यादी,
जेव्हा तुम्ही त्यांच्या ॲपमधून डिजिटल गोल्ड खरेदी करता, म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करता, विमा पॉलिसी खरेदी करता, किंवा कर्ज घेता तेव्हा या कंपन्यांना कमिशन मिळतं. आणि हा हि आकडा काही कोटीच्या घरात जातो.
४. जाहिरात आणि डेटा (Advertising and Data):
या कंपन्यांकडे कोट्यवधी युजर्सचा मोठा डेटाबेस आहे. ते युजर्सच्या खर्च करण्याच्या पद्धती, आवडीनिवडी आणि इतर माहितीचा अभ्यास करतात. जसे की कुपन्स, खरेदी वर सूट इत्यादी.. याच माहितीचा वापर करून ते विविध ब्रँड्सना त्यांच्या ॲपवर जाहिराती दाखवण्याची संधी देतात. उदाहरणार्थ, तुम्ही कधी रेस्टॉरंटमध्ये UPI पेमेंट केल्यास, तुम्हाला त्याच प्रकारच्या रेस्टॉरंट किंवा फूड डिलिव्हरी ॲपची जाहिरात किंवा ऑफर दिसू शकते. किंवा एक ठराविक रक्कमेच्यावर बिल गेल्यास आणि त्या ऑप मधून रक्कम दिल्यास सूट मिळते.
तुम्ही स्क्रॅच कार्ड्स आणि रिवॉर्ड्समध्ये जे डिस्काउंट कूपन पाहता, ते बहुतेक वेळा ब्रँड्सच्या जाहिराती असतात. ते ब्रँड्स G Pay आणि PhonePe ला त्यांच्या जाहिरातीसाठी पैसे देतात.
५. इतर सेवा (Other Services):
PhonePe चा ‘स्विच’ (Switch) नावाचा प्लॅटफॉर्म आहे, जिथे तुम्ही इतर ॲप्स (उदा. ऑनलाईन खरेदी, पिझ्झा ब्रॅण्ड्स, मंत्रा ओयो रेल्वे तिकीट किंवा मेक माय ट्रिप) थेट PhonePe ॲपमधून वापरू शकता. जेव्हा तुम्ही त्या प्लॅटफॉर्मवरून काही खरेदी करता, तेव्हा PhonePe ला त्या कंपनीकडून कमिशन मिळतं.
भविष्यात, हे ॲप्स क्रेडिट, लोन, आणि इतर अनेक सेवा सुरू करण्याच्या तयारीत आहेत, ज्यामुळे त्यांची कमाई आणखी वाढेल.
थोडक्यात सांगायचं झाल्यास, G Pay आणि PhonePe ग्राहकांसाठी UPI व्यवहार मोफत ठेवून मोठ्या प्रमाणात ग्राहक मिळवतात. एकदा ग्राहक त्यांच्या प्लॅटफॉर्मवर आल्यावर, त्यांना इतर अनेक सशुल्क सेवा (Paid Services) देऊन पैसे कमावतात. UPI हे फक्त एक ‘माध्यम’ आहे, ज्यातून ते करोडो ग्राहक मिळवून, त्यांना इतर व्यावसायिक सेवा विकतात.
