झोप ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, परंतु कधीकधी आपण पूर्णपणे झोपेत असतानाही आपला मेंदू सक्रिय राहतो. याला स्लीप हॅलुसिनेशन किंवा स्लीपवॉकिंग म्हणतात.
झोपेत चालणे तेव्हा होते जेव्हा एखादी व्यक्ती गाढ झोपेत असताना अचानक जागी होते. हे सहसा झोपेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आणि बहुतेकदा जाणीव नसतानाही होते.
कोणाला याचा त्रास होतो?
झोपेत चालणे कोणत्याही वयोगटातील लोकांना प्रभावित करू शकते, परंतु हे लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये अधिक सामान्य आहे. संशोधन असे सांगते की मुलांमध्ये हे अधिक सामान्य आहे कारण त्यांचे मेंदू अजूनही विकसित होत आहेत. ताण, झोपेची कमतरता किंवा इतर झोपेचे विकार देखील प्रौढांमध्ये झोपेत चालण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.
मुख्य कारणे:
झोपेच्या चालण्याची अनेक कारणे असू शकतात. मुख्य कारणे अशी आहेत:
१. अनुवंशिक पूर्वस्थिती: अनेक अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की जर कुटुंबातील एखाद्याला झोपेच्या भ्रमाची सवय असेल तर इतर सदस्यांनाही ती होण्याची शक्यता वाढते.
२. ताण आणि मानसिक आरोग्य: जास्त मानसिक ताण, चिंता आणि नैराश्य यामुळे झोपेत चालणे वाढू शकते.
३. झोपेतील अनियमितता: रात्री उशिरा उठणे किंवा मेंदूच्या झोपेच्या प्रक्रियेत व्यत्यय येणे, ज्यामुळे झोपेत चालणे होऊ शकते.
४. औषधे आणि आरोग्य स्थिती: झोपेच्या गोळ्या किंवा मानसिक आरोग्या साठी घेतली जाणारी औषधे यामुळे झोपेत चालणे सुरू होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, ताप, अपस्मार किंवा झोपेत व्यत्यय आणणाऱ्या इतर गोष्टी देखील त्यात योगदान देऊ शकतात.
झोपेत चालण्याचे धोके:
झोपेत चालणे ही केवळ एक विचित्र सवय नाही तर ती अनेक धोके देखील निर्माण करू शकते. व्यक्ती जागृत होऊन जागरूकता न बाळगता चालतात, ज्यामुळे पडण्याचा, दुखापत होण्याचा किंवा फर्निचर आणि वस्तूंवर आदळण्याचा धोका वाढतो. म्हणून, कुटुंबातील सदस्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.
प्रतिबंधात्मक उपाय:
झोपेत चालणे पूर्णपणे रोखणे कठीण असू शकते, परंतु काही उपाय त्यावर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करू शकतात:
१. नियमित झोपेचे वेळापत्रक राखणे: दररोज एकाच वेळी झोपायला जाणे आणि उठणे मेंदूच्या झोपेच्या प्रक्रियेला स्थिर करण्यास मदत करते.
२. ताण व्यवस्थापन: योग, ध्यान आणि खोल श्वास घेण्याच्या तंत्रांमुळे ताण कमी होऊ शकतो आणि झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते.
३. सुरक्षित वातावरण: जर एखाद्याला झोपेत चालण्याची सवय असेल, तर खोलीतील फर्निचर सुरक्षित ठेवा आणि तीक्ष्ण वस्तू टाळा.
४. वैद्यकीय सल्ला: जर समस्या कायम राहिली तर तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. “झोपेत चालण्याच्या सततच्या प्रकरणांमध्ये न्यूरोलॉजिस्ट किंवा झोपेच्या तज्ञांचा सल्ला घ्या.”
झोपेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी टिप्स:
झोपेचा गोंधळ कमी करण्यासाठी झोपेची गुणवत्ता सुधारणे आवश्यक आहे. रात्री हलके जेवण घेणे, झोपण्यापूर्वी स्क्रीन टाइम कमी करणे आणि शांत वातावरणात झोपणे हे महत्त्वाचे आहे. नियमित व्यायाम आणि पुरेसे पाणी पिणे देखील झोप सुधारते.
